به گزارش خبرنگار مهر، عصر دیروز در  نشست نقد و بررسی کتاب «فرهنگ نامه تاریخی مفاهیم فلسفه» که در سرای اهل قلم برگزار شد، دکتر علی اصغر جواد مصلح، استاد فلسفه دانشگاه علامه طباطبایی سخن خود را با اشاره به تغییر تصور نسبت به فلسفه آغاز کرد و گفت: یواخیم ریتر، سرویراستار این کتاب یکی از چهره‌های شناخته شده در فلسفه آلمان است که می‌توان گفت دانشگاههای آلمان بعد از جنگ جهانی دوم به یک معنا توسط او و همکارانش تأسیس شده است.

وی سپس به مقایسه نوع تصور کلاسیک نسبت به فلسفه و نگاه جدید به آن پرداخت و گفت: تا پیش از این فیلسوفان معمولاً کسانی تلقی می‌شدند که در خلوت خود به تأمل می‌پرداختند و فلسفه نوعی فضیلت و کمال تلقی می‌شده است و فیلسوفان گرچه با یکدیگر گفتگو می‌کردند و از یکدیگر مطلب می‌آموخته اند یا به نقد یکدیگر می‌پرداخته اند، اما با عالم همکاری و همراهی نمی‌کردند اگر می‌پرسیدند که فیلسوف چه کاره است، بیشتر نوعی مزاح تلقی می‌شده است.

وی در ادامه گفت: در عصر جدید نوعی تحول اجتماعی در ساختارها را دنبال می کنیم و می‌بینیم که در نتیجه این تحولات فلاسفه مورد پرسش قرار می‌گیرند که چه کاره هستید. البته ممکن است که فلسفه را به نوعی وسیله تفریح مردم تلقی کرد، اما ظاهراً تحولات حکایت دیگری دارد و دیگر فلسفه پس از جنگ جهانی دوم نمی‌تواند کاملاً آزاد باشد و سخن از این است که آیا فلاسفه می‌توانند با یکدیگر همراهی کنند.

دکتر مصلح افزود: ظاهراً ما در عالمی زندگی می‌کنیم که از همه علوم انتظار می‌رود که کاری انجام دهند، فلسفه نیز باید در برنامه باشد. بعد از جنگ جهانی دوم و تخریب بیش از 80 درصد آلمان، دانشگاههای آلمان تغییری اساسی در ساختار آموزشی دادند که نمود آن بیشتر در اوایل دهه 1960 بود و هر کدام از رشته‌ها بایستی جایگاهشان مشخص شود و لازم بود که هر یک از علوم شان خود را تعریف کنند.

وی با اشاره به جایگاه یواخیم ریتر، سر ویراستار کتاب «فرهنگ نامه تاریخی مفاهیم فلسفه» در این برنامه‌ریزی جدید گفت: ریتر از کسانی که است که در بخش فلسفه این برنامه ریزی جدید نقش موثر داشته است. او در کتاب بسیار مهمش با عنوان «متافیزیک و سیاست» که امروز به کتابی درسی تبدیل شده است، با تقریر جدیدی از آرای ارسطو و هگل راه جدیدی را برای ارتباط تفکر فلسفی با مناسبات اجتماعی و سایر علوم باز می‌کند.

دکتر مصلح اظهار داشت: کتاب حاضر یکی دیگر از اقدامات ریتر است که در سال 1971 با گردآوری دوستان برای نگارش یک دایره المعارف فلسفی آغاز به کار کرد و در آغاز 700 نفر از اساتید را گردآوری کرد و امروز بیش از 1500 استاد فلسفه درنگارش آن دخالت داشته اند. این کتاب در تاریخ قرن بیستم بی‌نظیر است و یکی از مهمترین منابع اهل فلسفه در جهان آلمانی‌زبان است و کمتر اهل فلسفه آلمانی زبانی است که به این اثر توجه نکرده باشد

این استاد فلسفه دانشگاه علامه طباطبایی با اشاره به تأکیدات یکی از شاگردان ریتر در مقاله‌ای در سال 2003 اظهار داشت: این فرد اظهار می‌دارد که ریتر با بنیاد نهادن مکتبی، می‌کوشد که میان متافیزیک انتزاعی و واقعیتهای زمانه ارتباط برقرار کند. به نظر ریتر فلسفه بر آمده از شرایط واقعی تاریخی معاصر است و نباید میان مسائل انتزاعی و مسائل جاری مرز فارق کشید. ریتر که سالها در استانبول به تحقیق پرداخته است، کوشیده که میان مسائل فلسفی و مسائل جدید ارتباط برقرار سازد و طرح اروپای واحد برای نخستین بار توسط او در طرازی فلسفی طرح شده است.

دکتر مصلح در پایان گفت: ریتر با تلقی متفاوتی از علوم انسانی و فرهنگ از ویلهلم فون هومبلرت، مؤسس طرح دانشگاههای جدید در پایان سده نوزدهم، تلقی او از فلسفه آزاد را به چالش می‌کشد و با بازخوانی سنت ارسطویی و فلسفه هگل می‌کوشد که راه جدیدی برای آشتی دادن نظر وعمل بجوید. لذا این اثر می‌تواند از این حیث که فیلسوفان را به نقش اجتماعی خودشان آگاه می‌سازد، مورد توجه باشد و اگر ما هم در شرایط زمان خودمان تأمل کنیم، می‌توانیم در نقش فلسفه در مناسبات جدید بیندیشیم.