ه ) نظر دکتر حسین مصباحیان

پرسش از چیستی فلسفه و دانشگاه

دکتر حسین مصباحیان استاد فلسفه دانشگاه تهران با ارسال یادداشتی به بررسی وضعیت آموزش فلسفه در ایران پرداخت. ایشان با اشاره به تغییر مفهوم دانشگاه از نگاه اندیشمندان معاصر، پرسش از چیستی فلسفه و دانشگاه را از راه های ارتقای آموزش فلسفه می داند. متن کامل یادداشت ایشان در زیر می آید: 

اجازه بدهید به جای پرداختن به مشکلات شیوه های تدریس فلسفه در ایران ، به روش های معاصری اشاره کنم که به کار گرفتن آنها احتمالا می تواند به آموزش فلسفه در دانشگاه  یاری رساند . هایدگر در جایی می گوید گوهر دانشگاه ، علم است و بلافاصله می پرسد گوهر علم ولی چیست ؟ او با طرح این پرسش می خواهد ایده همبولتی –وبری دانشگاه به مثابه محلی برای جستجوی حقیقت را با فراخوان نیچه ای – اشپینگلری دانشگاه به مثابه نهادی مسئول برای مقابله با نیهیلیزم و در نتیجه زوال یک تمدن در هم آمیزد و به " آموزش و پژوهش "  در دانشگاه جهت بدهد.  اید ه ای از دانشگاه و فلسفه که بعدها با چشم اندازهایی کاملا متفاوت از هایدگر ،  توسط چهار فیلسوف تاثیر گذار قرن بیستم یعنی هابرماس ، دریدا ، فوکو و رورتی ادامه پیدا   می کند و فلسفه به عنوان معرفتی که در  جستجوی حقیقت است  جایش را به فلسفه به مثابه معرفتی  که در  جستجوی رهایی است ،  می دهد. با در نظر داشتن چنین  تغییر جهتی در نقش فلسفه ، احتمالا یکی  از راههای ارتقاء آموزش فلسفه در دانشگاه  این است که  چیستی دانشگاه، چیستی فلسفه ، چیستی آموزش و روش آموزش آن، همواره مورد پرسش قرار گیرد  و وضع غالب و تعاریف قالبی از این مفاهیم به نفع موقعیت " در راه" و " نیندیشیده " آنها  حرکت داده شود. به زبان دریدا اگر سخن بگوئیم، در واقع دانشگاهیان مسئول هستند  که در مقابل دانشگاه ، فلسفه و روش های آموزشی موجود، از معانی این ها سخن بگویند. چنین رویکردی ، احتمالا دو پی آمد خجسته در بر خواهد داشت : نخست طرح پرسش های معاصر ، سپس درگیر شدن با این پرسشها و به تبع این دو چاره جویی برای آنچه به تعبیر  اورتگایی گاست  سبب نارضایتی بشر شده است...

و ) نظر دکتر سروش دباغ

دکتر سروش دباغ در یکی از اتاق های موسسه پژوهشی حکمت و فلسفه، پذیرای ما بود تا برایمان از ضعف های سیستم آموزشی فلسفه در ایران بگوید. سیستمی که خود مدتی است استاد بودن در آن را تجربه کرده است. او تجربه ی تحصیل در خارج از ایران را با تجربه ی تدریس در ایران کنار هم می نشاند تا به یادمان بیاورد که چه قدر با وضع مطلوب فاصله داریم. نقد وضع موجود آموزش فلسفه در میانه های گفتگو به گرفتاری تاریخی ایرانیان میان سنت و مدرنیته گره خورد و به این هشدار رسید که جامعه ی ما فلسفه زده است...

 الف ) نظر دکتر عبدالکریم رشیدیان

مشکلات شیوۀ تدریس فلسفه به طور کلی از دو دسته مسایل ناشی می شود: مشکلات تدریس علوم انسانی به طور عام و مشکلات تدریس فلسفه به طور خاص. مشکلات عام از مسایلی عدیده ناشی می شود که نحوۀ دانشجوگیری در کنکور، نوع نگاه به علوم انسانی، سرنوشت فارغ التحصیلان این رشته ها و نظایر آن را در بر می گیرد. مشکلات خاص تدریس فلسفه به نظر من عبارتند از:

1)      آمدن ناخواستۀ دانشجویان بی علاقه به این رشته

2)      نبودن ساز و کار های حساب شده ای در گروه های فلسفه برای علاقمند سازی لااقل بخشی از این دانشجویان به فلسفه

3)      نبودن جهت سنجیده ای برای ارتباط دادن فلسفه با سایر علوم و با زندگی و اجتماع

4)      استفاده از روش های کهنه تدریس (جزوه نویسی، گفتار یکسویه مدرس، تمرکز بر مباحث پا خورده)

5)      کمبود مدرسان متخصص و مجرب که توان علمی بالا و قدرت انتقال درست مفاهیم را داشته باشند

6)      عدم حضور کافی عنصر تحقیق در کار آموزش چه نزد مدرسان و چه نزد دانشجویان و ناتوانی از فرموله کردن زمینه های بکر و موضوع ها و مضامین و سمت گیری های ابتکاری فلسفی

7)      سطح بسیار پایین شناخت زبان های خارجی نزد دانشجویان و حتی نزد برخی از استادان

8)      عدم ارتباط زنده با محافل فلسفی بین المللی و دانشگاه های خارج به عنوان محرکی برای گفتگوی فلسفی و آشنایی با مسایل جدید

9)      نبودن منابع اصیل و کلاسیک کافی در دسترس (اعم از کتاب، نشریه، مجله و غیره)

10)  وجود یک برنامه درسی که از حدود سی سال قبل به این سو تقریباً بازنگری نشده است.

ب ) نظر دکتر منوچهر صانعی

دکتر منوچهر صانعی دره بیدی، استاد فلسفه دانشگاه شهید بهشتی، با ارسال یادداشتی برای جمجمک به بررسی مشکلات تدریس فلسفه در ایران پرداخت. ایشان با دسته بندی این مشکلات به مشکلات اقتصادی، سیاسی، زبانی و ... کوشیده اند تا این مشکلات را از نگاه یک استاد، بیان کنند.

 آنچه در نوشته ی ایشان به چشم می آید تلاشی است برای توضیح مشکلاتی که می توان آنها را مشکلات بیرونی اهالی فلسفه نامید. مشکلاتی که در اثر وضع ناخوشایند اقتصادی، سیاسی، روحی و ... گریبانگیر فلسفه جویان است. لازم به ذکر است که بیشتر مشکلات طرح شده از جانب ایشان، مشکلاتی است که استادان فلسفه با آن دست و پنجه نرم می کنند نه دانشجویان این رشته. اینکه آیا در نگاه ایشان دانشجویان فلسفه هم از مشکلی رنج می برند یا نه، پرسشی است که امیدواریم در فرصتی مناسب با ایشان در میان بگذاریم و پاسخ آن را بشنویم.

       ناصر فکوهی

تقابل دهنیت/ عمل( یا ذهنیت / عینیت) بسیار مورد بحث قرار گرفته است و اغلب بر گسست و فاصله عمیقی تاکید شده است که این دو را از یکدیگر جدا می کند. با این وجود، باید اذعان کرد که کنشگران اجتماعی به سختی  می توانند این فاصله را درک کنند و هر چند تفکیک را می فهمند، اما این فهم خود امری ذهنی است. به عبارت دیگر  آنچه  که به مثابه عمل  یا واقعیت بیرونی و بیرون از اراده فردی کنشگر و ذهنیت او شکل می گیرد، خود بازنمود یک « موقعیت مفروض» است که در بهترین حالت می توان آن را موقعیتی تصور شده و برساخته دانست که بر اساس تجارب گذشته خود یا دیگران و یا بر اساس اتوپیاها و آرزوهای مثبت خوش بینانه یا بر اساس  مفروضات بدبینانه و نومیدانه شکل گرفته و لزوما ربطی به آنچه «اتفاق خواهد افتاد» ندارد.

منبع : کارگزاران

پيشنهادى برای ترجمه فرمول دوم بنياد مابعدالطبيعه اخلاق

كامران فلاح

 ۱

ترجمه آثار فلاسفه، مانند تفاسيرى كه بر فلسفه آنان مى‌نويسند، محل تغيير و تصحيح است. هر شرح و تفسير جديدى مى‌كوشد تا بر جنبه هاى تاريك تفكر يك فيلسوف پرتوى افكند يا فهم گذشته ما را از او مورد ارزيابى مجدد قرار دهد. در هر حال، اگر نويسندگان اين شروح و تفاسير در كار خود توفيقى يافته باشند، مى‌توانند مترجمين را به تجديد نظر در ترجمه هاى قبلى شان بكشانند، زيرا ممكن است شرحى جديد نشان دهد كه مفهومى‌محورى در يك اثر بد ترجمه شده، غلط يا نارسا باشد. بنابراين، مطالعات جديد درباره كل انديشه يك فيلسوف يا قسمتى از افكار وى ممكن است ما را ملزم به تجديد نظر در ترجمه هاى گذشته خود از آثار وى كند.

در اين مقاله به طور خاص خواهم كوشيد تا نشان دهم كه ترجمه فارسى كتاب پر ارزش الن وود، انديشه اخلاقى كانت[1]، به عنوان مطالعه اى جديد و مهم در فلسفه اخلاق كانت، به عرضه ترجمه هايى دقيق تر از آثار اخلاقى اين فيلسوف كمك خواهد كرد. به اين منظور، توجه خود را معطوف به فرمول انسانيت به مثابه غايت فى نفسه[2] (FH) در اولين اثر دوران بلوغ فكرى كانت در باب اخلاق، يعنى بنياد مابعدالطبيعه اخلاق[3] (1785) خواهم كرد؛ سپس به تعبير وود از اين فرمول در انديشه اخلاقى كانت، و نتايجى كه اين تعبير براى ترجمه اين فرمول دارد، خواهم پرداخت.

ادامه مقاله را در برکه بخوانید

دكتر ديناني در پاسخ به اين سئوال گفت: «طوسي يكي از بزرگاني است كه ناشناخته مانده است و از شخصيت‌هايي است كه در فرهنگ ما نقش بنيادي داشته، آن هم به چند دليل: يكي دلايل سياسي است كه اگر خواجه نبود، شايد سرنوشت كشور ما اين نبود. او با تدبيرش حكومت عباسي را سرنگون كرد. دليل ديگر، ابعاد علمي اوست. او در فلسفه كتاب تجريد الاعتقاد را نوشت كه تاكنون 800 شرح بر آن نگاشته‌اند. خواجه با اين اثر، مردم را از خرافات نجات داد و به عقلانيت دعوت نمود. انگيزه من از نوشتن اين كتاب، تجريدالاعتقاد طوسي مي‌باشد».

دكتر نوظهور ديگر سخنران اين نشست  در ابتدا، نگارش اين اثر را تبريك گفت، چرا كه قرن هفتم هجري يكي از زواياي تاريك تاريخي و فرهنگي ماست و اميد است با انتشار اين آثار،اين زوايا، آشكار و روشن شود.

دكتر اكبري نيز به همدلي دكتر ديناني در اين كتاب با افكار و اعمال خواجه اشاره كرد و گفت: «نقد خواجه در واقع نقد انديشه‌هاي استاد است. دكتر ديناني در اين اثر معتقد است كه براي ورود به فلسفه در عالم اسلام، بايد از مدخل كلام وارد شد و اين امر مبين اين است كه ايشان به تمايزي بين كلام و فلسفه قائلند، اما سخن اساسي اين است كه فلسفه چه تفاوتي با كلام دارد؟ دكتر ديناني در كتابش بيان داشته كه خواجه فلسفه اسلامي را نجات داد و كلام را فلسفي كرد، اما بر عكس  آن هم متصور است كه خواجه فلسفه را تبديل به كلام كرد. خواجه نصير در اين قضيه بسيار موثر است.خواجه در شرح اشارات، فيلسوفانه عمل مي‌كند و در رفتار سياسي هم يك سياستمدار است. من از استاد يك سئوال دارم و آن اينكه آيا به نظر ايشان، انديشيدن يك عمل، است؟».

دكتر ديناني در پاسخ گفت: «كلام، فلسفه نيست و فلسفه هم كلام نيست، اما بيشتر مسائل كلامي، فلسفي است و برعكس. فرق بين فلسفه كلام در روش است، نه در محتوا. خواجه يك فيلسوف است و روش فلسفي‌اش عقلاني است.خواجه يك ايراني متفكر است و مي‌داند چه كار مي‌كند. اگر خواجه نبود، مكتب شيراز نبود و ملاصدرا هم به وجود نمي‌آمد».دكتر ديناني ادامه داد: «خواجه ريشه اشعريت را خشكاند. او كلام را از انحطاط نجات داد. تشيع را نجات داد. خواجه به تمام معنا يك فيلسوف است و به آساني مي‌توان گفت كه اهل گفتگوست».

گزارش مفصل اين جلسه را در شمارة بعد خواهيد خواند.

زينب واعظ محرابي

 منبع :اطلاعات حکمت و معرفت

                                                                                                            ديدگاه‌ ا.سي‌.يونيگ‌

گفتگو با متيو ليپمن، بنيانگذار  برنامة «فلسفه براي كودكان و نوجوانان» در بارة موضوعات، مسايل، تاريخچه، نحوة اجرا و....
 

گفتگو با دكتر جعفر آقاياني چاوشي در باره پيشينه فلسفه براي كودكان در فرهنگ اسلامي_ايراني

مصاحبة با پروفسور آن مارگارت شارپ، استاد دانشگاه مونتكلير واقع در نيوجرسي و نويسندة كتابهاي فلسفه براي كودكان و نوجوانان

 پرسش گل

ترجمه: حديث السادات ميرزايي

فيليپ همان طوري که داشت از کنار ميز داخل راهرو مي گذشت فرياد زد: عمه گرتي اين گلها خم شده اند. آنها به سجده افتاده اند يا در حال مرگند؟ فيليپ و خانواده اش تازه از سفر چهار روزه خود برگشته بودند.
مادر و پدر و خواهرش آليس هنوز داشتند چمدان ها را از ماشين بيرون مي آوردند. به محض اين که فيليپ وارد خانه شد، گلهاي داوودي روي ميز توجه او را به خود جلب کرد. فيليپ وقتي گلها را ترک کرده بود آنها زرد و درخشان بودند، اما حالا گلها کاملا خم شده بودند.
عمه گرتي با مهرباني به فيليپ گفت : نگران نباش آنها حسابي در نبود ما تشنه شده اند. نوشيدن آب خنک تنها چيزي است که آنها مي خواهند.

اُميد

 نوشته : پِر يسپرسن

ترجمه : مريم صفايي 

جک در رختخواب است. صبح شده و اولين پرتوهاي نور کم کم هوا را روشن مي کند. پرندگان آواز مي خوانند و از درختان شبنم مي چکد. جک خواب مي بيند و در رختخواب غلت مي خورد، ناله و گريه مي کند. پس از آن، او از رختخواب بلند شده و در صورت خود دردي حس مي کند. يک دقيقه بعد با خيال آسوده لبخند ميزند و دوباره در رختخواب دراز مي کشد. درحالي که پرندگان آواز مي خواندند و هوا روشن تر مي شود، جک خواب مي بيند. يک ساعت بعد بيدار مي شود، در حالي که چشمان خود را ميمالد مي گويد،"چرا انسان ها خواب مي بينند؟ ما خواب مي بينيم تا بترسيم؟ خوشحال شويم؟ بفهميم كه چه کسي هستيم؟ يا درباره احساسات و افکار خود اطلاعات بدست آوريم؟"

زيرستارگان شب

 نوشته : آنا مارگارت  شارپ

مدت  زيادي  نيست  كه  من  در مورد مرگ  چيزي  آموختم . تا آن  موقع  در مورد آن  فكر نكرده بودم . پدر پدرم  كه  با ما زندگي  مي كرد مرد. او هم  پدر بزرگم  بود و هم  يك  دوست  صميمي  براي من . من  او را خيلي  زياد دوست  داشتم . روزي  اينجا بود و روز ديگر نبود. من  احساس  كردم  كه خلا بزرگي  در زندگي ام  ايجاد شده  است.

من  از مدرسه  به  خانه  برمي گشتم  و با پدربزرگم  صحبت  مي كردم . او هميشه  مشتاق  گوش  دادن بود. او به  آنچه  من  مي گفتم  به  دقت  گوش  مي كرد. جوابهاي  او هميشه  نشان  مي داد كه  او فكرمي كرد آنچه  مي گفتم  با ارزشند. من  حس  مي كردم  كه  او درباره  هر كلمه اي  كه  مي گفتم  تامل مي كند. او هيچوقت  حرف  مرا قطع  نمي كرد. من  از اين  كار خوشم  مي آمد.

قبل  از مرگش  عصر يك  روز به  من  گفت  «برندان » دوست  داري  قدم  بزنيم : «پدربزرگ ، من دوست  دارم  كه  در بيرون  خانه  زير ستاره ها بخوابم . امروز هوا معتدل  است . شما مي توانيد دوباره درباره  قسمت  جنوبي  آسمان  و ستاره  شامگاهي  با من  حرف  بزنيد، بعد ما مي توانيم  صورت  فلكي شكارچي  را پيدا كنيم . شما چه  فكر مي كنيد؟»

او گفت : «من  مي روم  و وسايلم  را جمع  مي كنم ».

لانه‌پرنده

نوشته يه سنگ هنگ

جن جن  از مدرسه  برگشت . وقتي  مادرش  را ديد از ناراحتي  گريه اش  گرفت . « مامان  چه  اتفاقي  براي موهاي  تو افتاده است ؟»

مادرش  گفت : «از آنها خوشت  نمي آيد؟ مگر زيبا نيست ؟ من  به  موهايم  فر(شش  ماهه ) داده ام ».

 جن جن  اخم كرد. او دور مادرش  چرخيد: «زياد هم  قشنگ  نيست . من  خوشم  نمي آيد. من  آنرا به  نحوي  كه  قبلا بود دوست  داشتم . آن هاحالا ريش  ريش  به  نظر مي رسند. بنظر مي رسد كه  موهايت باد كرده است . سرت  شبيه  لانه  پرنده  شده است».

نوشته: فيليپ كم

ترجمه : احسانه باقري

1- شروع كار

پيش از شروع يك درس، لازم است شما داستاني را كه مي‌خواهيد مطرح كنيد بدقّت بخوانيد و با مطالب  مربوط به آن در كتاب راهنمايش آشنايي حاصل كنيد.

    وضعيّت فيزيكي كلاس بايد با اهداف شما متناسب باشد. چون شما مي‌خواهيد بچّه‌ها را ترغيب كنيد كه به يكديگر پاسخ دهند، بهترين وضعيّت اين است كه بچّه‌ها به شكل دايره بنشينند. آنها نبايد پشت رديف ميزها به طريقه‌‌هاي ديگري بنشينند كه از لحاظ فيزيكي به سمت معلّم، جهت‌يابي شده است. اين وضعيّت ، متضمن علايم و نشانه‌هاي نادرستي براي بچّه‌ها خواهد بود. هدف شما اين است كه بحث ميان دانش‌آموزان را تسهيل كنيد، و ترتيب نامناسب نشستن، اين را براي شما بسيار دشوار خواهد ساخت كه خود را از مركز بحث خارج كنيد.

بیانیه شورای بین المللی کندوکاو فلسفی با کودکان:
مهارتهای فکری فلسفه برای کودکان جایگزینی مناسب برای خشونت در خاورمیانه است.
 

کارگاه "فلسفه با کودکان و نوجوانان در اتریش"

85/5/13

مرکز فلسفه برای کودکان اتریش (27 -30 ) مهرماه امسال در دانشگاه کارل فرانتس  همایش بین المللی "گفتگو، فرهنگ و فلسفه" برگزار می کند. 85/5/3

همایش "فلسفه در مدارس"  در استراليا

85/4/28

دانشگاه كودكان در جنوب آلمان

85/4/18

سمينار  فلسفه برای کودکان  و نوجوانان  در نیوجرسی

85/4/13